تعریف حوالی شارژ
تحویل دهندەی شارژ بە نسبەی سەرعتی لەناوەکی تا فیلدی الکتریکی کە پێشان دەدرێت لە سەنگر. سەرعتی لەناوەکی پێشبەخستەی دوو فاکتۆرە: زۆربایی فیلدی الکتریکی و تحویل دهندەی سەنگر. بۆ هەمان فیلدی الکتریکی، مادەی جیاوازدا خاڵەکانی لەناوەکی جیاواز دەبێت بەهۆی تحویل دهندەی تایبەتی خودی شارژ.
لە مادەکاندا، چوارچەمکی ئەلکترونەکانی باڵەکە مەجبەر نەبێت تەواو بەپڕ بێت، کە ئەلکترونانی ئازاد بێت بۆ کۆڵکردن. ئەلکترونانی ئازاد ئەمانە نەبەیە خەڵکی یەکەکانی تایبەت و بە خۆبەخۆ کۆڵکراونەوە لە ناو مادەکە.
ئێستا بەرەوپێوەیەک بەرەو ئەوە دەکەین کە فیلدی الکتریکی بە شێوازی Ε فولت/مەتر بەسەر چەقی مادەیەک دەردەکەین. بە تێیدا فیلدی الکتریکی ئەلکترونانی ئازاد بەسەرخەوە. بەڵام بەهۆی چوکەیەکەوە لەگەڵ ئایۆنەکانی زۆر بەرزتر، سەرعتی ئەلکترونان ناتوانێت بێکۆتا بێت. لە هەر چوکەیەکدا ئەلکترون کاریگەری کینەتیکی خۆی لەبەر دەدەیەوە و پاشان دووبارە کۆڵکراوە بەهۆی پێشاندانی فیلدی الکتریکی. بەم شێوازە ئەلکترونان پاش کاتێک لەناوەکی لەناوەکی ڕاستەوخۆیان دەرسەن. بەرەوپێوەیەک بەرەو ئەوە دەکەین کە لەناوەکی لەناوەکی v مەتر/ساڵەکە. بێگومان چەندییەکەی ئەم لەناوەکی لەناوەکییەی ئەلکترونانەکە بە نسبەی زۆربایی فیلدی الکتریکییەکەی پێشان دەدرێت Ε.
لێرەدا، μ گشتەی پێکەوەیەکە کە بە ناوی تحویل دهندەی ئەلکترونان دەناسرێت. ئەم تحویل دهندەیە دەزانێت چەندێک ئەلکترونان بەسهێژ لەناو سەنگر. کاتێک لەناوەکی لەناوەکی ڕاستەوخۆیەکە بە هەرێمەی کۆڵکردنی گرمییەکانی ئەلکترونان دەگۆڕێت، چەندێک لەناوەکی لەناوەکی دەبێتە پێشەنی فیلدی الکتریکی.
ئەم ئەنجامە دەکاتە چەرچەوی الکتریکی. چگالی چەرچەو J بە شێوازی چەرچەوی کە بە ڕێکخراوی لەناو سەنگر دەڕوات بە هەر یەکەیەک لەناو چەقی سەرەکی سەنگر.
J = چگالی چەرچەو = چەرچەو لەناو هەر یەکەیەک لەناو چەقی سەنگر. بە دیکەیەکی ڕوویشکر، چگالی چەرچەو دەتوانێت بە شێوازی چەرچەوی کە بە ڕێکخراوی لەناو سەنگری یەکە چەق دەڕوات بە پێشبەخستە.
ئەگەر چەندییەکەی ئەلکترونان لە هەر مەتری کوبە n بێت،
nv = چەندییەکەی ئەلکترونان کە دەڕوات لەناو هەر یەکەیەک لەناو چەقی سەنگر.
بە دەستەمەوە چەندییەکەی کۆمەڵەکان کە دەڕوات لەناو هەر یەکەیەک لەناو چەقی سەنگر لە هەر یەکەیەکدا env کولۆم. ئەمە هیچ چیزێک نیە تا چگالی چەرچەوی سەنگر.
دووبارە بۆ سەنگری یەکە، چەقی A = 1 m 2
درێژە L = 1 m، فیلدی الکتریکی E = V/L = V/1 = V (V یەکەی ئەلکترۆمۆتانی کە لەناو سەنگر دەردەکەوێت). چەرچەو I = J و ڕاکەوتن R = ρ = 1/σ، کە ρ ڕاکەوت و σ چالاکییەکەی سەنگر.
