Çavdardestkirina Pêşkên yên Bîstûr û Berhendinên Dâyekan

لەبەرگرتنی توشبوونی بارانی کارەبایی لە دابینکەرەکانی فشار

بۆ پاراستن لە داچوتنی هێزی بارانی کارەبایی و ئەوەی کە دابینکەرەکانی فشار بە شێوەیەکی سەلامەت کاربکەن، ئەم توێژینەوەیە چارەسەری لەبەرگرتنی بارانی کارەبایی دادەنێت کە دەتوانێت توانای دابینکەرەکان بۆ دەرباردنی بارانی کارەبایی زیاد بکات.

١. چارەسەری لەبەرگرتنی بارانی کارەبایی لە دابینکەرەکانی فشار

١.١ ناساندنی دامراوەی دابڕانی هێز (surge arrester) لە لاپشتی فشاری باڵای (HV) دابینکەری فشار.
بەپێی SDJ7–79 تەکنیکی کۆد بۆ دیزاینی پاراستن لە زیادبوونی فشاری کارەبایی لە ئامێرە کارەباییەکان: "لە سەرەکیدا لاپشتی فشاری باڵای دابینکەری فشار دەبێت بە دامراوەی دابڕانی هێز پارێزراو بێت. دەستی شلکردنی دامراوەکە، خاڵی نێوترالی پێچەوانەی فشاری نزم (LV)، و تەنکی دابینکەرەکە بەیەکەوە شل دەکرێن و شل دەبێنەوە. "ئەم رێکخستنە لە DL/T620–1997 پاراستن لە زیادبوونی فشار و هماهنگی دیمالاندن بۆ ئامێرە کارەباییەکانی AC کە لەلایەن دەزگای کارەبای چینەوە دەرچووەش پێشنیار کراوە.

بەڵام توێژینەوە زۆر و ئەزموونی دەرچاو دەری دەخەنەوە کە تەنانەت تەنها بە دامراوەی دابڕانی هێز لە لاپشتی فشاری باڵا، هێشتا کێشەکانی دابینکەرەکان دەبنەوە لە بارانی کارەبایی. لە ناوچە سەرسوڕهێنەرەکاندا، ڕێژەی کێشەی ساڵانە دەگاتە ١٪؛ لە ناوچەی کە بارانی کارەبایی زۆرترە، دەتوانێت بگاتە نزیکەی ٥٪؛ و لە ناوچەی سەختترین باراندا (بۆ نمونە ناوچەی کە زیاتر لە ١٠٠ ڕۆژی بارانی کارەباییی ساڵانەی هەیە)، ڕێژەی کێشەی ساڵانە دەتوانێت بگاتە نزیکەی ٥٠٪. هۆکاری سەرەکییەکە زیادبوونی فشاری گشتی و وەسفی ناوخۆییە کە دەردەکەوێت کاتێک هێزی بارانی کارەبایی دادەخرێتە ناو پێچەوانەی فشاری باڵا.

• زیادبوونی فشاری وەسفی ناوخۆیی:
  کاتێک هێزی بارانی کارەبایی (٣–١٠ kV) دادەخرێتە ناو لاپشتی فشاری باڵا، دامراوەکە دابڕان دەکات، دەبێتە هۆی ڕوودانی هێزی بەرچاو لەسەر شلکردن، داهێشت بۆ دروستکردنی کەمبوونی فشار. ئەم فشارە پلەی خاڵی نێوترالی فشاری نزم دەبەرزێتەوە. ئەگەر ژێری فشاری نزم درێژ بێت، وەکو تەنها بوونی تەنها بۆ شلکردن دەگونجێت. لە بری ئەوە، هێزی بەرچاو لەسەر پێچەوانەی فشاری نزم دەڕوات. چونکە سێ فازی هێزی فشاری نزم بەهەمان قەبارە و جوڵەن، بەرهەمهێنانی تەنها سیفیر-سێنجر دەکەن، کە بە ڕێساکانی دابینکەرەکە دەبێتە هۆی دروستبوونی فشاری زۆر بەرز لە ناو پێچەوانەی فشاری باڵا. چونکە پێچەوانەی فشاری باڵا بە شێوەی ستارەیە و نێوترالی ناشلبووە، هیچ هێزی بەرچاوی نییە لە لاپشتی فشاری باڵا بۆ جێگیرکردنی تەنلا. بۆیە هەموو هێزی بەرچاوی فشاری نزم وەکو هێزی مەجنەتی دەگونجێت، فشاری زۆر بەرز دەبەرھێنێت لە خاڵی نێوترالی فشاری باڵا—کە بەرهەمەکە کەمترین دیمالاندنی هەیە. لەگەڵ ئەوەشدا، گریدیانتی فشاری نێوان چەند و نێوان لاکان زۆر دەبەرزێتەوە، کە دەبێتە هەڵەی شکاندنی دیمالاندن لە شوێنی تر. ئەم بارودۆخە—کە لە لاپشتی فشاری باڵا دەستپێدەکات بەڵام زیادبوونی فشار بە هاوبەشی کارەبایی لە فشاری نزم دەبەرھێنێت—وەکو وەسفی ناوخۆیی ناسراوە.
• زیادبوونی فشاری وەسفی ناوخۆیی:
  کاتێک هێزی بارانی کارەبایی لە ڕێگەی ژێری فشاری نزم دادەخرێت، هێزی بەرچاو لەسەر پێچەوانەی فشاری نزم دەڕوات، فشاری بەرز لە پێچەوانەی فشاری باڵا دەبەرھێنێت. ئەمەش پلەی نێوترالی فشاری باڵا زۆر دەبەرزێتەوە و گریدیانتی فشاری نێوان لاکان و چەندەکان زیاد دەکات. ئەم پڕۆسەیە—کە هێزی بارانی کارەبایی لە لاپشتی فشاری نزم زیادبوونی فشار لە لاپشتی فشاری باڵا دەبەرھێنێت—وەکو وەسفی ناوخۆیی ناسراوە. ئەزموونەکان دەری دەخەنەوە کە لەگەڵ ١٠ kV هێزی فشاری نزم و ٥ Ω شلکردن، گریدیانتی فشاری نێوان لاکان لە پێچەوانەی فشاری باڵا دەتوانێت زیاتر لە ١٠٠٪ زیاتر بێت لە توانای دەرباردنی دابینکەرەکە، کە بەهەر حاڵێک دەبێتە هۆی شکاندنی دیمالاندن.

١.٢ ناساندنی دامراوەی دابڕانی هێزی ڤاڵفی کۆن یان دامراوەی دابڕانی هێزی ئۆکسیدی مەتال (metal oxide surge arresters) لە لاپشتی فشاری نزم.
لەم حاڵەتەدا، دەستی شلکردنی دامراوەکانی فشاری باڵا و نزم، خاڵی نێوترالی فشاری نزم، و تەنکی دابینکەرەکە بەیەکەوە شل دەکرێن و شل دەبنەوە (کە زۆرجار وەکو "چوار خاڵی شلکردن" یان "شلکردنی سێ لەیەک" ناسراوە).

زانیاری دەرچاو و مامەڵەکانی ئەزموون دەری دەخەنەوە کە تەنانەت بۆ دابینکەرەکانی کوالێتی باش، دامراوەی لاپشتی فشاری باڵا تەنها ناتوانێت پاراستن لە زیادبوونی فشاری وەسفی ناوخۆیی و وەسفی ناوخۆیی بکات. دامراوەی فشاری باڵا هیچ پاراستنێکی نییە لەرامەی ئەم زیادبوونە فشارە ناوخۆییە. گریدیانتی فشاری نێوان لاکان و چەندەکان بەهەنگاوە بە ژمارەی چەندەکان دەبێت و لەسەر بنەمای شێوەی پێچەوانە دەبێت—کێشەکان دەتوانن لە دەستپێک، ناوەڕاست یان کۆتایی پێچەوانە بێت، کە کۆتاییەکە زۆرترین کێشەی هەیە. زیادکردنی دامراوەی لاپشتی فشاری نزم بە شێوەیەکی کارآساز لە زیادبوونی فشاری وەسفی ناوخۆیی و وەسفی ناوخۆیی دەگرێتە بەر.

١.٣ شلکردنی جیاواز بۆ لاپشتی فشاری باڵا و نزم.
لەم ڕێگەیەدا، دامراوەی فشاری باڵا بە تەواوەتی بەتەنها شل دەبێت، لە کاتێکدا خاڵی نێوترالی فشاری نزم و تەنکی دابینکەرەکە بەیەکەوە شل دەبنەوە بە تەنها (بەبێ دامراوەی فشاری نزم).

توێژینەوەکان دەری دەخەنەوە کە ئەم ڕێگەیە بەکارهێنانی شلکردنی زەوی دەکات بۆ نابوونەوەی زۆربەی زیادبوونی فشاری وەسفی ناوخۆیی. بۆ وەسفی ناوخۆیی، هەژمارەکان دەری دەخەنەوە کە کەمکردنەوەی شلکردنی فشاری نزم لە ١٠ Ω بۆ ٢.٥ Ω دەتوانێت زیادبوونی فشاری لاپشتی فشاری باڵا بە نزیکەی ٤٠٪ کەم بکات. لەگەڵ چاککردنەوەی سیستەمی شلکردنی فشاری نزم، زیادبوونی فشاری وەسفی ناوخۆیی بە شێوەیەکی کارآساز دەگرێتە بەر. ئەم چارەسەرە سادە و نرخی کەمتری هەیە، هەرچەندە پێویستی بە شلکردنی کەمی فشاری نزم هەیە، کە بەهۆیەوە بەهایەکی زۆری هەیە.

لە دەرەوەی ئەمانە، چارەسەری تر هەیە وەکو ناساندنی پێچەوانەی هاوتەوەرە لە سەرتالی دابینکەرەکە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی زیادبوونی فشاری وەسفی ناوخۆیی یان داڕشتنی دامراوەی ئۆکسیدی مەتال (MOVs) ناو دابینکەرەکە.

٢. بەکارهێنانی چارەسەری لەبەرگرتنی بارانی کارەبایی

لە تێڕوانینەوەی سەرەوە دەرئەنجام دەدات کە هەر یەکێک لە چارەسەرەکانی پاراستن تایبەتمەندی جیاوازی هەیە. ناوچەکان دەبێت بەپێی شێوازی بارانی کارەبایی (بە ڕۆژی بارانی کارەباییی ساڵانە جێگیر دەکرێت) چارەسەری گونجاو هەڵبژێرن:

• Bextiyarên kêmtir (mînak, dilist):Di navbera bextiyarê ya sîfetan ên hewce ne dijîne yên salan de hatine şûr çêd.
• Bextiyarên navber:Pêşkeftina pêşkanên dîsa li ser ji hêla lêger û lêgerên bi tevahî.
• Bextiyarên zêde:Yekîna xebitandinên yekdem ne deme. Pirsgirtina yekbûyî digerîne: pêşkanên dîsa lêger bi serbestkirina serbest, têkildan da pêşkanên dîsa lêger bi tevahî, lêger bi tevahî, û tanka têkildan da serbestkirina serbest.
• Bextiyarên berbiyayî (têgeha ku di navbera xebitandinên yekbûyî de nîvê şûr çêd):Pêşî teknîk û ekonomî, hêsandina rêbazên pirastî bibin, mînak balansîngên kêmîn (ya wê, transformatoreên kevirêneweyên din) an pêşkanên dîsên metal oksîdê yên di navbera hilînin.

3. Pergala

Rêbazên himaye îlîk transformatoreên distribûsyonê çêtir in, û şertên cihanê di her duhok de jî vêjin. Bi pêşî rêbazên himaye şêtir derbasdarîna şertên hergê, û bi gerîn kirina rihazkirina operasyon, elektrikê dikarin destpêka îlîk û guherbar transformatoreên distribûsyonê biguhere.