Elektrik Üretiminin Ekonomisi

Güç Üretiminin İqtisadı Tərif

Cari mühəndislik layihələrində, xərclər çox mühümdür. Mühəndislər ən aşağı xərclərlə istifadə ediləcək nəticələri əldə etməlidirlər. Güç ürətibdə, adətən yüksək xərclərli, yüksək effektivlikli texnikalar və aşağı xərclərli, aşağı effektivlikli texnikalar arasında seçim edilir. Yüksək xərclərli ehtiyatlar daha yüksək faiz və amortizasiya haqqına malikdir, amma enerji hesabları daha aşağıdır.

Elektro mühəndisləri, cəmi zavod xərclərini minimuma endirmək üçün xərcləri müzakibə etməlidirlər. Güç ürətibinin iqtisadiyyatını öyrənmək bu balansı qazanmaq üçün çox mühümdür. Güç ürətibinin iqtisadiyyatını başa düşmək üçün, bizim zavodun illik xərclərini və onu təsir edən faktorları bilməliyik. Cəmi illik xərclər bir neçə kateqoriyaya bölünür:

• Sabit Xərclər

• Yarı-sabit Xərclər

• İşləmə Xərcləri

Bunlar, gücün ürətibinin iqtisadiyyatına aid olan bütün əhəmiyyətli parametrlərdir və aşağıdakı detallarla daxil olmaqla nəzərə alınır.

Sabit Xərclər

Bu xərclər, zavodun quraşdırılmış kapasitasına asılıdır, lakin enerji çıxışına asılı deyil. Onlar aşağıdakılardan ibarətdir:

Güç ürətib zavodu, transmissiya və distribusiya şəbəkəsi, binalar və digər inşaat işlərinin sərmayə maliyyətindən alınan faiz və amortizasiya, zavodun inşası zamanı ödənilən faiz, mühəndislər və digər işçilərin maaşları, elektrik stansiyasının inkişaf və inşası. Bu, ehtiyata nail olmaq, işçilik və s. maliyyətini də daxil edir ki, bunlar gücün ürətibinin ümumi iqtisadiyyatı üçün lazımdır.

Xüsusi qeyd edək ki, nüvəli elektrik stansiyalarında, stansiyanın sərmayə maliyyəti, nüvəli yanacağın ilk maliyyətini, onun istifadə müddətinin sonunda ödənilən qurtarma dəyərini çıxmaqla daxil edir. Bütün növ vergilər, təsadüfi arızalara qarşı sigorta polislərinə ödənilən sigorta haqqı, inşaat məqsədi ilə istifadə olunan torpağa ödənilən icarə haqqı da daxildir.

Güç zavodlarının işə salınması və dayandırılması məlumatlarına də bu kateqoriya daxildir, həmin zavod bir və ya iki smenada işlədikdə.

İşləmə Xərcləri

Güç zavodunun işləmə xərcləri və ya işləmə maliyyəti, gücün ürətibinin iqtisadiyyatını nəzərə alarkən ən vacib parametrlərdən biridir, çünki bu, zavodun işlədiliş saat sayına və ya generasiya edilən elektrik enerjisinin vahid sayına asılıdır. Asanlıqla, aşağıdakı maliyyətlər daxil olur.

Zavoda təmin edilən yanacağın maliyyəti və yanacağın idarəolunması maliyyəti. Termal elektrik stansiyasında kömür, dizel stansiyasında isə dizel neft istifadə olunur. Hidroelektrik stansiyada su natural hadisə olduğu üçün yanacağın maliyyəti yoxdur. Amma hidro-stansiyaların quraşdırılma maliyyəti daha yüksəkdir və onların megavatt enerji çıxışı termal elektrik stansiyalarına nisbətən aşağıdır.

İşləmə və təmir maliyyətləri və zavodun işləməsində iştirak edən rəhbər işçilərin maaşları.

Termal elektrik stansiyada, gücün ürətibinin iqtisadiyyatı, boiler üçün suyun maliyyətini, suyun təmizlənməsi və təzyiqi daxil edir. Zavodun istifadə edilən məhdudluğuna görə ehtiyatların aşkarlaşması məbləği, yağlanma nefti maliyyəti və ehtiyatların təmir və nəzarət maliyyəti də işləmə xərclərinə daxildir.

Deməli, gücün ürətibində cəmi illik xərclər və ümumi güc ürətibinin iqtisadiyyatı aşağıdakı tənliyi təsvir edir,

Burada ‘a’ zavodun cəmi sabit maliyyətini təsvir edir və zavodun ümumi çıxışına və ya zavodun işlədiliş saat sayına asılı deyil.

‘b’ yarı-sabit maliyyəti təsvir edir və əsasən zavodun ümumi çıxışına asılıdır və zavodun işlədiliş saat sayına asılı deyil. ‘b’-nin vahidi ideal olaraq kilovatt olmalıdır.

‘c’ əsasən zavodun işləmə maliyyətini təsvir edir və belə bir megavatt enerji ürətmək üçün zavodun işlədiliş saat sayına asılıdır. Onun vahidi kilovatt-saat olmalıdır.